Voor veel Nederlanders is het bijna niet voor te stellen: luchthaven Schiphol zonder de blauwe vliegtuigen van KLM. Toch waarschuwt de president-directeur van de luchtvaartmaatschappij dat dit scenario niet is uitgesloten. Om te voorkomen dat het zover komt, schrapt KLM vijfduizend banen.
Maar wat als KLM daadwerkelijk ophoudt te bestaan? Hoe schadelijk zou dat zijn voor de Nederlandse economie? En wat zouden Nederlandse reizigers daarvan merken?
Het antwoord op de eerste vraag is volgens deskundigen duidelijk: "De schade voor de gehele Nederlandse economie zou beperkt zijn", zegt Rico Luman, luchtvaarteconoom bij ING . "KLM is bijvoorbeeld lang niet zo belangrijk als ASML."
Dat zegt ook Ties Joosten, onderzoeksjournalist bij Follow The Money. Hij schreef een boek over KLM en volgt het bedrijf al jaren. "KLM presenteert zich altijd als de kurk waar de Nederlandse economie op drijft, alsof het bedrijf het begin is van onze welvaart. Die stelling mag je met een flinke korrel zout nemen."
Gevolgen voor Schiphol
Wel zou het wegvallen van KLM grote gevolgen hebben voor luchthaven Schiphol, zegt Luman. KLM is namelijk een zogenoemde netwerkmaatschappij: een luchtvaartmaatschappij die gebruikmaakt van één luchthaven als overstappunt. Schiphol dus. Passagiers kunnen vanuit kleinere luchthavens in Europa naar Schiphol vliegen en daar overstappen op een intercontinentale KLM-vlucht.
Verdwijnt KLM, dan dreigt Schiphol ook zijn functie als centrale overstapluchthaven te verliezen, legt Luman uit. Dat heeft impact op de werkgelegenheid op Schiphol en op de connectiviteit van Nederland met de rest van de wereld. "Andere maatschappijen zijn niet gebonden aan Schiphol en hebben meer vrijheid om andere overstapplekken te kiezen."
Onderzoeksjournalist Joosten zet daar tegenover dat de Nederlandse economie niet zoveel heeft aan al die overstappers. "Aan hen verdien je nauwelijks iets. Zij reizen zo snel mogelijk weer door."
Samenwerking met Air France
Sinds 2004 vormt KLM één luchtvaartconcern met Air France. De twee bedrijven zijn niet volledig samengesmolten, maar vallen onder hetzelfde moederbedrijf. Volgens Joosten verzet KLM zich sinds het begin tegen dat partnerschap, "maar de laatste jaren iets minder omdat Air France beter presteert dan KLM. Ik snap dus goed dat die zelfstandigheid van KLM nu onder druk komt te staan."
In deze grafiek is te zien dat het winstpercentage van KLM al enkele jaren achterblijft op dat van Air France:
Niet alleen KLM, maar de gehele luchtvaartsector zit in zwaar weer. Door de oorlog in het Midden-Oosten zijn de kerosineprijzen dit jaar meer dan verdubbeld. "KLM wordt daar extra hard door geraakt omdat ze minder slim kerosine hebben ingekocht dan concurrenten", zegt Joosten.
Daarnaast heeft KLM veel meer last van de oorlog in Oekraïne dan andere maatschappijen. Vanwege die oorlog vliegen veel maatschappijen, waaronder KLM, niet meer over Oekraïne en Rusland. Joosten: "Voor KLM is dat heel nadelig, omdat Rusland tussen Schiphol en een aantal populaire bestemmingen ligt in China en Zuidoost-Azië."
Ook wijzen Joosten en Luman op de relatief hoge salarissen van KLM-piloten. "Hoe je het ook berekent, KLM-piloten zitten aan de bovenkant van de markt", zegt Joosten. Volgens de journalist stonden KLM-piloten tijdens de coronapandemie welwillend tegenover loonmatiging, "maar toen de publieke opinie weer een beetje verschoof, hebben ze er vrij snel weer veel bij gekregen. De pilotenvakbond is hier heel machtig."
Luman: "De kosten van KLM zijn kortom hoger dan bij concurrenten en het lukt maar moeilijk die kosten te drukken."
Wat betekent dit voor passagiers?
Los van de emotionele band die sommige KLM-vliegers zullen hebben met de maatschappij, zou er voor reizigers niet veel veranderen, mocht KLM echt ophouden te bestaan, denkt Joosten. "Nederlanders zullen toch wel naar Londen of Zuidoost-Azië blijven vliegen en andere maatschappijen zullen in het gat springen."
Econoom Luman is daar minder gerust op. Hij verwacht dat er met het wegvallen van KLM ook bestemmingen zullen wegvallen. "Dat kan gevolgen hebben voor het zakelijk vliegverkeer en dat zou weer zeer nadelig zijn voor de handel- en dienstensector in Nederland."
Volgens Joosten is de waarschuwing van de KLM-directeur over het voortbestaan van haar bedrijf mogelijk een tactische zet. "Ze moet pittige onderhandelingen gaan voeren. Dan helpt het om te doen alsof het bedrijf op de rand van de afgrond staat. In de praktijk zie ik het niet gebeuren dat KLM volledig wordt opgedoekt."
