Maatschappelijke organisaties die zich met het Nederlandse koloniaal verleden bezighouden zijn over het algemeen blij met het rapport over de rol van de Oranjes bij koloniale onderdrukking en uitbuiting. Het vijfdelige rapport werd vanmorgen in Leiden aan opdrachtgever koning Willem-Alexander overhandigd. Maar kritiek is er ook.
Voor Bianca Groen Gallant van het kennisinstituut voor het Nederlands slavernijverleden Ninsee bevestigt het rapport wat al bekend was. Toch vindt ze het "zeer positief" dat het er nu is, omdat die kennis nu wetenschappelijk is onderbouwd.
"De volgende stap, dat is de belangrijkste", zegt ze. Dat moet zijn dat er een gesprek komt over herstel. "Wat is de impact op mensen die door dit grote leed getroffen zijn geweest en hun nazaten? Vervolgens komen we tot wat daarvoor nodig is." Ze ziet daarbij een belangrijke rol voor het onderwijs.
Koning Willem-Alexander reageerde zo op het rapport:
De stichting SHS-GI richt zich op het slavernijverleden van de inheemse bevolking van Suriname en het Caraïbisch gebied. Daar is nauwelijks aandacht voor, ook nu niet, vindt woordvoerder Diana Vlet.
Dat er volgens haar ook nu weer weinig erkenning is voor inheemse slaafgemaakten doet pijn. "Ook in de excuses van de koning en Rutte is er maar een zin besteed aan excuses aan de inheemsen. Alsof wij nooit hebben bestaan. Voordat zij de zwarten hebben gehaald, hebben ze het eerst geprobeerd met de inheemsen."
Schokkend
Yvonne van Genugten van het Indisch Herinneringscentrum is tevredener. "Wat ik heel erg mooi vind, is dat koning Willem-Alexander zijn verantwoordelijkheid neemt en ook laat zien dat hij zich echt wil verhouden tot dit verleden en dat vooral wil laten terugkomen in de samenleving", zegt ze. "Het koloniale verleden en het slavernijverleden werken echt nog door in de samenleving. Niet iedereen is zich daar bewust van."
"Echt wel schokkend" vindt Van Genugten dat de Oranjes met name in de 19de eeuw een half miljard euro hebben overgehouden aan de koloniale uitbuiting van Nederlands-Indië.
"De excuses voor het slavernijverleden gingen over het trans-Atlantische slavernijverleden. We waren even vergeten dat het slavernijverleden in Indisch Oceanië ook een heel grote plek heeft ingenomen in de Nederlandse geschiedenis. En dat de Oranjes zich hier ook aan verrijkt hebben. Dat klinkt een beetje rottig, maar dat is wel gebeurd."
Interessant om te horen vond Van Genugten dat de Oranje-gezindheid van veel ouderen met wortels in Nederlands-Indië of de koloniën in het Caribisch gebied logisch te verklaren is: je moest in de koloniale tijd wel pro-Oranje zijn om nog een beetje vooruit te komen. "Dus dat verklaart dan wel de koningsgezindheid, maar die is misschien toch iets minder mooi dan we altijd gedacht hebben."
Slavernijmuseum
Dat laatste viel ook Peggy Brandon van het Nationaal Slavernijmuseum in oprichting op. Die liefde was volgens haar ook het gevolg van een pijnlijk misverstand over de bekendmaking in 1863 over de afschaffing van de slavernij. "In die wetstukken stond: ik uw koning maak u vrij. Heel veel mensen hebben dat gezien als: hij maakt ons vrij. Maar de gedachte dat het koningshuis al eeuwenlang onderdeel van het systeem was, was voor de mensen niet zo helder", aldus Brandon.
Zij vindt dat het onderwijs nu een belangrijke taak heeft. "De geschiedenisboekjes hebben altijd maar stukjes verteld. Ook ik ben nog opgegroeid met de termen 'Indië verloren rampspoed geboren', maar dat is niet het echte verhaal. Verander wat er aan kinderen wordt verteld, zodat we met elkaar opgroeien en elkaar recht in de ogen kunnen zien."
Lintje terug
Een regelrechte afkeuring is er bij antiracismeactivist Mitchell Esajas, onder meer bekend van Kick Out Zwarte Piet en de Black Lives Matter-protesten. Hij geeft het lintje terug dat hij in 2023 voor zijn strijd tegen discriminatie en racisme kreeg.
"Woorden over verzoening en verbinding zijn in mijn ogen niet genoeg zolang deze fundamentele economische en raciale ongelijkheid blijft bestaan", schrijft hij in een reactie. Hij wil dat de koning zich hardmaakt voor een "nationale route naar herstel".
Premier Jetten zei vanmiddag dat er van nieuwe betalingen geen sprake zal zijn. "Daar zijn we al volop mee bezig", zei hij. Het kabinet stelde in 2023 200 miljoen euro voor beschikbaar, onder meer voor herdenkingen en educatie. Hij hoopt dat het vandaag gepresenteerde onderzoek bijdraagt aan verzoening.
