De foto hierboven ging deze zomer de wereld over, maar vrolijk werd je er niet van. Een stel van middelbare leeftijd op een strand in Frankrijk dat rustig van de vakantie leek te genieten, met uitzicht op enorme bosbranden.
De foto is tekenend voor de situatie in Frankrijk afgelopen zomer, maar ook voor hoe media klimaatverandering in beeld brengen, zegt Daniëlle Arets, media-onderzoeker aan de Fontys Hogeschool. Door dat soort beelden haakt in ieder geval een deel van het publiek af. "Bijna een kwart van de jongeren mijdt klimaatnieuws. Het is onderzocht dat ze door dat soort foto's erg ontmoedigd raken en het gevoel krijgen: ik kan er toch niets meer aan doen."
Over die alarmerende persfoto's en over hoe het ook kan, gaat een kleine tentoonstelling die alleen deze week te zien is op station Utrecht Centraal.
Want je kunt echt wel andere foto's gebruiken, zegt Arets. "Deze foto uit Antwerpen bijvoorbeeld. Mensen zijn aan het tegelwippen, halen tegels uit de stoep en zetten daar plantjes in, tegen hitte en tegen wateroverlast. We weten dat beelden die dichtbij voelen en beelden die handelingsperspectief geven heel goed werken."
Handelingsperspectief, het is een woord dat je in de klimaatjournalistiek heel veel hoort. Geef mensen niet alleen het probleem - deze zomer was dat extreme hitte en droogte waardoor doden vielen en bossen in brand stonden - maar geef ze ook een oplossing, in dit geval het vergroenen van de stad. Je kunt daar van alles tegen inbrengen, bijvoorbeeld dat zo'n oplossing vaak niet in verhouding staat tot het probleem, maar ontegenzeggelijk geef je mensen in ieder geval een uitweg voor een anders louter deprimerend verhaal.
Want zelfs veel klimaatjournalisten lezen niet graag over smeltende gletsjers, verdwijnend koraal of toenemende bosbranden. Staat er ook nog eens een foto bij van een wegkwijnend koraalplantje of een brandende boom, dan is doorscrollen naar het sport- of entertainmentnieuws snel gebeurd. Een roker negeert ook de plaatjes van tumoren op z'n sigarettenpakje.
"Wat je ziet is dat heel veel foto's afschrikken en dat mensen daardoor het stuk niet lezen", zegt Dirk van den Bosch van het Nationaal Klimaat Platform, medeorganisator van de tentoonstelling. Hem zit nog wat anders dwars: de ijsjes- of zwembadfoto's op een dag dat de temperatuur boven de 35 graden komt.
Ook daarvoor zijn alternatieven, zoals de foto hieronder. "Dit was in de tijd van de hittestress en hier zie je een man in Parijs. Je ziet dat groen in de stad belangrijk is en dat onze toekomst er ook zo uit zou moeten zien. Veel beter dan een foto van zwemmende mensen terwijl er gewoon honderden doden vallen."
Toch waren de reizigers die gisterochtend de tentoonstelling bezochten helemaal niet zo negatief over de bosbrandfoto bovenaan dit artikel. "Ik denk dat dit juist ook wel foto's zijn die mensen aanspreken", zei een man die tijdens het overstappen de foto's bekeek. "Het hele nieuws staat vol met rampbeelden helaas. Maar dat zijn toch vaak wel dingen die je even wil lezen."
Ga je dan met diezelfde bezoekers naar de foto van de tegelwippers in Antwerpen, dan is de reactie minder enthousiast. "Op een artikel met die foto klik ik toch minder snel. Het is natuurlijk wel heel mooi om juist een positief beeld te pakken en niet elkaar alleen maar de put in te praten, maar die andere foto spreekt toch meer aan."
Volgens onderzoeker Daniëlle Arets kunnen de kortetermijnclicks hier de langere termijn in de weg zitten. "We zijn het nog aan het onderzoeken, maar we willen ook weten wat die foto's met het gevoel van mensen doen. Als die op lange termijn te veel negativiteit geven, dan kan het zijn dat ze uiteindelijk het nieuws helemaal niet meer tot zich nemen. Ik snap natuurlijk ook: die foto van de mensen op het strand is een ijzersterke foto. Maar ja, hij geeft mensen weinig perspectief."
De tentoonstelling 'De Overstap' is nog tot en met zaterdag te zien in station Utrecht Centraal, bovenaan de roltrappen bij spoor 18/19.
