Het nieuwe coalitieakkoord van D66, VVD en CDA plaatst de problemen van Bonaire, Sint-Eustatius en Saba nadrukkelijk op de politieke agenda. Aankomend premier Jetten spreekt over "grote stappen" voor deze eilanden, met een investering van dertig miljoen euro voor het sociaal minimum. Hoewel dit als nieuw beleid wordt gepresenteerd, gaat het vooral om een andere benadering van bestaande plannen.
Twee verschillende situaties
In het coalitieakkoord worden alle Caribische eilanden in één adem genoemd, maar de praktijk is complexer. Aruba, Curaçao en Sint-Maarten zijn autonome landen binnen het Koninkrijk met eigen regeringen en parlements. Nederland kan daar wel afspraken maken en steun bieden, maar voert geen direct sociaal beleid.
Voor deze eilanden zet de coalitie vooral de bestaande koers voort: samenwerking op het gebied van veiligheid, economie en duurzaamheid, met aandacht voor goed bestuur en mensenrechten.
Directe Nederlandse verantwoordelijkheid
Anders ligt het voor Bonaire, Sint-Eustatius en Saba, die als bijzondere gemeenten van Nederland rechtstreeks onder de verantwoordelijkheid van Den Haag vallen. Het kabinet is hier direct verantwoordelijk voor sociale zekerheid en bestaanszekerheid.
Uit onderzoeken blijkt dat veel inwoners van deze eilanden niet kunnen rondkomen, zelfs met werk. De kosten voor wonen, energie en water zijn hoog, terwijl inkomens en uitkeringen achterblijven. Dit staat op gespannen voet met de Nederlandse grondwet, die de overheid verplicht te zorgen voor bestaanszekerheid.
Commissie-Thodé luidde noodklok
In 2023 berekende de Commissie sociaal minimum Caribisch Nederland wat inwoners minimaal nodig hebben voor een waardig bestaan. De conclusie was helder: het sociaal minimum ligt al jaren te laag. De commissie adviseerde forse verhogingen van inkomens en uitkeringen, gecombineerd met structurele verlaging van vaste lasten.
Geen nieuw geld, wel nieuwe toon
Het beloofde bedrag van dertig miljoen euro staat al langer op de rijksbegroting. Het verschil zit in de benadering: waar eerder sprake was van vage ambities, wordt het sociaal minimum nu expliciet gekoppeld aan de adviezen van commissie-Thodé en gepresenteerd als concreet doel.
Hogere verwachtingen
Het nieuws zit niet in extra geld, maar in de erkenning dat deze eilanden onder volwaardige Nederlandse normen van bestaanszekerheid moeten vallen. Daarmee legt de coalitie de lat hoger dan voorheen.
Of dertig miljoen euro jaarlijks voldoende is, blijft onduidelijk. Lokale bestuurders en de ombudsman waarschuwen dat zonder aanvullende maatregelen de hardnekkige armoede blijft bestaan. Het coalitieakkoord maakt wel duidelijk dat het nieuwe kabinet niet langer om deze verantwoordelijkheid heen kan.
