De Nederlandse rechtspraak komt zwaar onder vuur te liggen vanwege het veelvuldig gebruik van voorlopige hechtenis. Uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek blijkt dat in 2024 bijna de helft van alle gedetineerden nog wacht op hun rechtszaak en juridisch gezien onschuldig is.
Advocaten slaan alarm
Een grootschalig onderzoek van NOS op 3 en Investico onder bijna 300 strafrechtadvocaten toont aan dat maar liefst 90 procent van de juristen vindt dat verdachten te vaak of te lang vastzitten tijdens het onderzoek. "Het zou een uitzondering moeten zijn om deze mensen op te sluiten, maar in Nederland is de praktijk anders", aldus strafrechtdeskundige Jacques Claessen van de Universiteit Maastricht.
Het probleem is niet nieuw. Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens veroordeelde Nederland al in 2021 omdat rechters verdachten te gemakkelijk vasthouden zonder voldoende motivatie. Ook het College voor de Rechten van de Mens waarschuwde meerdere malen dat Nederland in Europese vergelijking opvallend vaak gebruikmaakt van voorlopige hechtenis.
Tekort aan capaciteit
De situatie wordt nog pijnlijker door de chronische problemen in het gevangeniswezen. Door personeelstekorten en een tekort aan cellen zijn Nederlandse gevangenissen al langere tijd overvol. Als noodmaatregel komen veroordeelde gevangenen twee weken eerder vrij om ruimte te maken.
Emeritus hoogleraar strafrecht Gerard Mols wijst naar de Raad voor de Rechtspraak: "Zij hadden het na de Europese veroordeling tot speerpunt moeten maken. Er moet meer capaciteit komen zodat rechters meer tijd krijgen voor deze beslissingen."
Alternatieven beschikbaar
Ondanks de problemen bestaan er wel alternatieven. Rechters kunnen bij bepaalde zaken kiezen voor elektronische detentie, waarbij verdachten met een enkelband thuis hun rechtszaak afwachten. Volgens Claessen kan dit helpen de druk op het gevangeniswezen te verminderen: "Als je kijkt naar de huidige situatie van code zwart, dan kan het opleggen van een enkelband bij sommige verdachten een deel van de oplossing zijn."
De Raad voor de Rechtspraak erkent het probleem en benadrukt "wel degelijk veel aandacht" te hebben voor de motivering van voorlopige hechtenis. Toch lijkt er voorlopig weinig te veranderen aan de Nederlandse praktijk van preventief opsluiten.
