De gouverneur van de Amerikaanse staat Californië, Gavin Newsom, gaat de doodstraffen van 548 gevangenen omzetten in levenslange gevangenisstraffen zonder uitzicht op vervroegde vrijlating.
Het besluit komt op een moment dat de Democraat aankomende januari, na twee termijnen als gouverneur, zijn ambt moet neerleggen. De maatregel is grotendeels symbolisch: de laatste keer dat in de staat een gevangene werd geëxecuteerd, was in 2006. Toen was de Republikein Arnold Schwarzenegger nog gouverneur.
In 2019 schortte Newsom via een decreet executies tijdelijk op. Daardoor werden executies tijdelijk stilgelegd, maar de terdoodveroordeelden bleven wel opgesloten, omdat hun doodvonnissen juridisch nog van kracht waren.
"Ik neem dit besluit omdat ik ervan overtuigd ben dat de executies niet stroken met de waarden van Californië, de fundamenten van ons rechtssysteem ondermijnen en ons als samenleving schaden", aldus Newsom. Van de gevangenen zijn 529 man en 19 vrouw.
Volgens de gouverneur brengt de doodstraf onbeschrijflijk lijden toe aan "slachtoffers, hun familie, gemeenschappen en onze staat als geheel". De gevangenen zullen met het besluit "in de gevangenis sterven, maar niet door onze hand".
De gouverneur kan de doodstraf van deze gevangenen niet zelfstandig omzetten in een levenslange gevangenisstraf. Volgens de grondwet van Californië is daarvoor de goedkeuring van het Hooggerechtshof van de staat nodig. Dit geldt voor iedereen die meer dan één keer is veroordeeld voor een ernstig misdrijf. Het hof kan het besluit dus nog terugdraaien.
Volgens The Washington Post heeft ongeveer 70 procent van de ter dood veroordeelden in Californië naast een veroordeling voor moord andere veroordelingen voor verschillende ernstige misdrijven.
Dertien executies
Newsom zegt dat dit besluit een van de moeilijkste keuzes uit zijn loopbaan was, omdat het ook pijnlijke herinneringen kan oproepen bij de families van de slachtoffers van de misdrijven die de gevangenen hebben gepleegd.
Sinds kiezers in Californië in 1978 via een referendum de doodstraf opnieuw invoerden, zijn er slechts dertien gevangenen geëxecuteerd. In 2012 en 2016 verwierpen kiezers in de traditioneel Democratische staat een voorstel om de doodstraf af te schaffen of te vervangen.
'Onmenselijke straf'
De Amerikaanse burgerrechtenorganisatie American Civil Liberties Union (ACLU) heeft positief gereageerd op het nieuws. De organisatie is betrokken bij een lopende juridische procedure tegen de wetgeving rond de doodstraf in Californië, en vindt dat het opleggen van de straf racistisch, discriminerend en ongrondwettelijk van aard is.
"Deze strafverminderingen weerspiegelen wat rechtvaardigheid vereist: een einde aan een racistische, foutgevoelige en onmenselijke straf die Californië al veel te lang belast."
Newsom heeft in het verleden gezegd dat het verkeerd is dat de overheid haar eigen burgers doodt. Ook hij zegt dat de doodstraf in de praktijk discriminerend uitpakt voor mensen met een psychische aandoening en voor mensen van kleur.
Meerdere executies
Newsom wordt aankomende januari opgevolgd door Xavier Becerra, die onder president Biden (2021-2025) minister van Volksgezondheid was. Hij was eerder procureur-generaal in de staat Californië en daarmee de opvolger van Kamala Harris.
Newsom wordt genoemd als mogelijk kandidaat voor de Democraten voor de presidentsverkiezingen in 2028. Volgens Amerikaanse media kan de omzetting van de doodstraffen hem meer steun opleveren onder liberale Democraten.
Het nieuws uit Californië valt samen met drie executies die vandaag gepland staan in de staten Florida, Alabama en Indiana. In Florida en Alabama zullen twee mannen worden geëxecuteerd die ouderen hebben gedood tijdens woningovervallen. In Indiana is een derde man, Jeffrey Weisheit, inmiddels door middel van een dodelijke injectie geëxecuteerd.
Recentelijk kwam de mislukte executie van Christa Pike in de staat Tennessee veelvuldig in het nieuws. Zij werd in 1996 ter dood veroordeeld voor de mishandeling en brute moord op een klasgenoot van haar.
Vorige maand kreeg Pike twee injecties met een zwaar medisch verdovings- en slaapmiddel, maar het infuus haperde en ze belandde in coma. Ze zei onlangs nog steeds constant zowel fysieke als mentale pijn te ervaren.
Executies opgeschort
Haar advocaten pleiten na de mislukte executie ervoor haar doodstraf om te zetten in een levenslange gevangenisstraf zonder uitzicht op vervroegde vrijlating. Ze wijzen daarbij onder meer op de gevolgen van de mislukte executie voor haar gezondheid.
Ook vinden critici dat Tennessee moet afzien van een nieuwe poging om haar te executeren. De staat heeft executies tot ten minste het einde van het jaar opgeschort.
