Het Europese vliegverkeer werd deze week drie keer geconfronteerd een reeks bommeldingen. Zeker tien vliegtuigen kregen ermee te maken. Eén daarvan was een KLM-vlucht van Praag naar Amsterdam.
Voor zover bekend is er nergens een bom gevonden en raakte ook niemand gewond. De dreigingen lijken vooral bedoeld om de burgerluchtvaart te verstoren.
Voor het totale vliegverkeer waren er weinig gevolgen. De Europese luchtverkeersleiding Eurocontrol meldt dat er donderdag veertien vluchten een bommelding kregen, van de ruim 26.000 vluchten in het Europese luchtruim.
Wie erachter zit, is onduidelijk. Volgens experts is het aannemelijk dat het gaat om een georganiseerde campagne. Ook de Ierse regering sprak van een gecoördineerde actie, naar aanleiding van bomdreigingen bij een aantal Ierse media.
Geen compensatie
Voor passagiers in de getroffen vliegtuigen leveren de dreigingen soms urenlange vertraging op. Een toestel moet bijvoorbeeld uitwijken naar een andere luchthaven of moet eerst worden doorzocht, voordat iedereen het vliegtuig mag verlaten.
Passagiers krijgen geen compensatie. Dat komt doordat bommeldingen worden gezien als een terroristische dreiging. Dat valt onder overmacht, waardoor de luchtvaartmaatschappij niet verplicht is te betalen.
Dat is anders bij de KLM-vlucht die donderdag onderweg was naar Tel Aviv en een geplande tussenlanding maakte in Boekarest. Ook dat toestel kreeg te maken met een bommelding, die vlak voor aankomst in de Roemeense hoofdstad werd gemeld.
Eenmaal in Boekarest kon het vliegtuig niet verder vliegen als gevolg van een technisch mankement. De passagiers kunnen daardoor wel aanspraak maken op compensatie.
Wel een zorgplicht
Voor de meeste gedupeerde reizigers is er in elk geval geen extra geld. Ze kunnen wel een vergoeding krijgen voor eten en drinken, mits dat in verhouding staat tot de wachttijd. Ook een overnachting en vervangend vervoer kan worden vergoed. Die zorgplicht van vliegmaatschappijen voor passagiers is vastgelegd in Europese regels.
Verder hebben reizigers recht op een vervangende vlucht als hun reis wordt geannuleerd. Kan de luchtvaartmaatschappij daar niet aan voldoen, dan is er wel de mogelijkheid om compensatie te vragen.
"In een continentale vlucht met een Boeing 737 of Airbus 320 passen zo'n 180 passagiers", zegt luchtvaartanalist Paul Vaneker van claimorganisatie Flightright. "Al die passagiers hebben recht op die zorgplicht. Als ze daar gebruik van maken, kan dat samen met kosten voor een ongeplande landing, zoals extra brandstof, havengelden en afhandeling, in de tienduizenden euro's lopen."
Onrust bij passagiers
Voor luchtvaartmaatschappijen kost een bommelding dus extra geld, terwijl ze al kampen met hoge brandstofprijzen en met beperkingen, zoals de sluiting van het luchtruim boven Rusland en Oekraïne.
Luchtvaartdeskundige Joris Melkert vindt de schade voor luchtvaartmaatschappijen nu nog te overzien. "Financieel gezien is dit vervelend voor de luchtvaartmaatschappijen, maar op de totale omzet valt het nu nog mee." Eventuele kosten kunnen uiteindelijk ook worden doorberekend in ticketprijzen.
Ook Melkert wijst erop dat maar een beperkt aantal vluchten te maken kreeg met een bommelding. "Dagelijks zijn er alleen al op Schiphol meer dan duizend vliegbewegingen." Wel kan het volgens de luchtvaartdeskundige leiden tot onrust bij mensen die overwegen een vlucht te boeken.
Dreiging inschatten
Dat zegt ook Bart van den Berg, expert veiligheid en defensie bij Instituut Clingendael. "Het grootste gevolg van deze bommeldingen is maatschappelijke onrust. Zo'n bommelding heeft een psychologisch effect. Dat krijgt uiteraard ook veel media-aandacht en dat geeft mensen een gevoel van onveiligheid."
Van den Berg wijst erop dat het voor luchtvaartmaatschappijen lastig is om de dreiging in te schatten. "Er zijn nu veel meldingen, maar die blijken allemaal vals te zijn. Vliegmaatschappijen moeten nu gaan beoordelen welke meldingen mogelijk echt zijn en welke vals. Het zal je maar gebeuren dat er dertig valse meldingen zijn en dat de volgende echt is, terwijl je dat niet zo hebt beoordeeld."
