Een historische stap in de Nederlandse politiek: D66, VVD en CDA hebben besloten samen een minderheidskabinet te vormen. Dit besluit viel deze week na intensieve onderhandelingen op landgoed De Zwaluwenberg onder leiding van informateur Letschert. Het is uitzonderlijk dat Nederlandse partijen bewust kiezen voor een kabinet zonder parlementaire meerderheid.
Tekort aan zetels in beide Kamers
De drie partijen hebben samen slechts 66 zetels in de Tweede Kamer, wat tien zetels te weinig is voor een meerderheid. In de Eerste Kamer is de situatie nog nijpender: daar komen ze zelfs 16 zetels tekort. D66-leider Jetten erkent de uitdaging: "Het wordt hard werken voor de nieuwe kabinetsploeg, maar we denken dat we het kunnen."
Het kabinet zal bij elk wetsvoorstel opnieuw steun moeten zoeken bij oppositiepartijen. Deze constructie betekent dat bewindslieden niet vooraf kunnen rekenen op parlementaire steun voor hun plannen.
Breuk met Nederlandse traditie
Nederland kent, in tegenstelling tot landen zoals Denemarken en Zweden, geen traditie van minderheidskabinetten. Wel waren er eerder minderheidskabinetten zoals Rutte I, maar dat kreeg gedoogsteun van de PVV. CDA-leider Bontenbal spreekt van een "nieuwe politieke realiteit" en hoopt op "een nieuwe politieke cultuur".
De VVD was aanvankelijk geen voorstander van deze constructie en probeerde tot het laatst JA21 bij de coalitie te betrekken. Die partij heeft negen zetels en zou de coalitie op 75 zetels brengen. Echter, D66 verzette zich tegen deelname van JA21 vanwege grote verschillen op onderwerpen zoals klimaat, stikstof en Europese samenwerking.
Kritische reacties oppositie
Oppositiepartijen reageerden kritisch op het plan. JA21 noemt het een gemiste kans, de PVV verwacht vervroegde verkiezingen en GroenLinks-PvdA spreekt van een "riskant politiek experiment". Volgende week worden oppositiepartijen uitgenodigd om over mogelijke steunverlening te praten.
Onzekere toekomst
Het succes van dit minderheidskabinet hangt volledig af van de bereidheid van oppositiepartijen om constructief mee te werken. Mogelijk kunnen de drie partijen rekenen op steun van linkse partijen bij onderwerpen als stikstof, en van rechtse partijen bij migratie. De grote vraag blijft of de oppositie ook bereid is pijnlijke bezuinigingsmaatregelen te steunen.
Ondanks alle onzekerheid hopen de drie partijen al medio februari op het bordes te kunnen staan voor de beëdiging van het nieuwe kabinet.
