Wetenschappers zijn gestuit op een van de oudste moordzaken in de geschiedenis van de mensachtigen. Onderzoek wijst uit dat de neanderthaler Shanidar A in de steentijd waarschijnlijk is gedood met een speer. Tegelijkertijd hebben de onderzoekers aanwijzingen gevonden dat het slachtoffer eerst jarenlang zorg heeft gehad van anderen.
De mannelijke neanderthaler werd zo'n 75.000 jaar geleden begraven in de grot Shanidar in Noord-Irak. Zeven jaar geleden werd het skelet opgegraven en sindsdien is het door wetenschappers onder de loep genomen. Dit heeft in de woorden van de onderzoekers "significant nieuwe perspectieven" op leven en dood onder neanderthalers opgeleverd.
De resultaten zijn gepubliceerd op de website van het gerenommeerde wetenschappelijke platform Scientific Reports. Er staat beschreven hoe de diepe wond in het schouderblad van Shanidar A vrijwel zeker is veroorzaakt door een houten speer.
Opzettelijke aanval
Het zou een ongeluk kunnen zijn geweest tijdens het jagen. Dat scenario ligt volgens onderzoeker en bio-antropoloog Emma Pomeroy echter niet voor de hand. Er moet zo veel kracht gebruikt zijn om het lichaam volledig te doorboren dat de situatie "kenmerken heeft van een opzettelijke aanval om iemand te doden", zegt ze tegen de Amerikaanse nieuwszender CNN.
De hoek van de wond suggereert ook dat aanvaller en slachtoffer recht tegenover elkaar stonden. Maar wie de dader was en wat het motief was zal tientallen millennia later logischerwijs niet meer boven water komen.
Pomeroy heeft ook andere lichamen van neanderthalers in de Shanidar-grot onderzocht. Op de onderstaande foto uit 2024 zie je de onderzoeker met rechts de schedel van vrouw Shanidar Z en links een reconstructie van hoe deze neanderthaler eruit heeft gezien:
Het komt zelden voor dat er op fossielen uit de steentijd aanwijzingen worden gevonden voor een moord. Sinds homo sapiens overging van jagen-verzamelen op landbouw is dat een ander verhaal geworden. Sindsdien leven mensen in grotere groepen bij elkaar en zijn er talloze skeletten gevonden met sporen van opzettelijk geweld.
Ook onder neanderthalers was er dus sprake van moord, verwijzen de onderzoekers naar het lot van Shanidar A. De andere kant van het verhaal is dat hij ook lange tijd hulp lijkt te hebben gehad van andere neanderthalers.
Voedsel koken
De veertiger had namelijk een hevige verwonding aan zijn gebit opgelopen, jaren voordat hij met geweld om het leven werd gebracht. Om dit te overleven moet hij hulp hebben gehad van naasten, die bijvoorbeeld voedsel hebben gekookt en gepureerd, zegt Pomeroy.
Het is volgens de archeologe alles bij elkaar een menselijk verhaal van Shanidar A. "Aan de ene kant is er bewijs voor een verschrikkelijk gewelddadig einde. Aan de andere kant was dit duidelijk een individu voor wie gezorgd werd tijdens zijn leven."
