Rusland en de Verenigde Staten hebben een veto uitgesproken over elkaars resolutie over de verlenging van de VN-vredesmissie in de Westelijke Sahara. Hiermee dreigt een einde te komen aan de aanwezigheid van VN-militairen en waarnemers in het gebied.
Het mandaat voor de missie loopt officieel vandaag af. Normaal gesproken werd de missie sinds 1991 vrij routinematig verlengd, maar dit keer verliep de stemming in de VN-Veiligheidsraad anders.
De VS had een resolutie ingediend waarin stond dat de missie een jaar zou worden verlengd en dat daarbij het Marokkaanse autonomieplan voor het gebied de enige basis was voor onderhandelingen. Ook stond erin dat er minder VN-militairen in het gebied zouden zijn. Dat voorstel werd weggestemd door Rusland.
Weggestemd
Vervolgens kwam Rusland eveneens met een resolutie voor verlenging van een jaar, maar dan zonder de voorgestelde wijzigingen van de Verenigde Staten. Dat voorstel werd vervolgens door de Verenigde Staten weggestemd. Als de Veiligheidsraad er vandaag niet alsnog uitkomt, is dat feitelijk het einde van VN-vredesmissie Minurso.
De Westelijke Sahara
Marokko bezette de Westelijke Sahara in 1975. Het gebied aan de Noord-Afrikaanse kust tussen Marokko, Mauritanië en Algerije was tot die tijd een Spaanse kolonie. Voor de kust zou olie zitten en het gebied is rijk aan grondstoffen.
De annexatie leidde tot een conflict met de beweging Polisario, die in haar wens voor een eigen staat wordt gesteund door Algerije. Polisario Front, opgericht in 1973, streed aanvankelijk tegen de Spaanse bezetting en sinds 1975 tegen de aanwezigheid van Marokko.
In 1991 werd een staakt-het-vuren bereikt. De VN wilde aanvankelijk een referendum waarin de inwoners van de Westelijke Sahara zich uitspreken over zelfbeschikking, maar dat heeft nog altijd niet plaatsgevonden. De laatste jaren heeft de VN in het algemeen opgeroepen tot "een wederzijds acceptabele oplossing".
Polisario nam de wapens opnieuw op in 2020, waarmee er een einde kwam aan het bestand. In 2023 werd het 50-jarig bestaan gevierd, onder meer met een militaire parade.
Het koninklijk paleis van Marokko heeft verheugd gereageerd op het uitblijven van de verlenging. Het stelt dat alle troepen en materieel de komende dagen weg moeten uit het gebied. De vertegenwoordiger van Polisario Front, Sidi Omar, zegt dankbaar te zijn dat Rusland het voorstel van de VS blokkeerde omdat dat voorstel volgens hem "de fundamenten van het VN-vredesproces zou torpederen".
Eén letter was probleem
De veiligheidsraad maakte vorig jaar een eind aan de ambities van het Polisario Front door in te stemmen met het Marokkaanse autonomieplan als basis voor oplossen van het conflict. Maar het voorstel van de VS ging verder: de missie zou worden omgedoopt van Minurso naar Minuso, dus zonder de R, die verwijst naar een referendum uit de naam van de missie. De Amerikaanse ambassadeur Michael Waltz wees er na de stemming op dat er nooit een referendum heeft plaatsgevonden, vanwege aanhoudende meningsverschillen over wie er kiesgerechtigd is.
"Helaas hebben sommige leden van deze Veiligheidsraad hun vetorecht gebruikt om de letter 'R' voor referendum in de naam van de missie te behouden, terwijl de Verenigde Naties zich al decennialang niet meer voorbereiden op het houden van zo'n stemming", voegde hij eraan toe.
'Te ver'
Volgens Rusland ging het voorstel van de VS te ver in de steun voor Marokko in het betwiste gebied. "De Veiligheidsraad mag een dergelijke eenzijdige benadering niet goedkeuren", stelde de Russische VN-ambassadeur Nebenzia. "Daarom zagen wij ons genoodzaakt de aanname van het voorstel te blokkeren."
Hoewel Marokko zegt een staakt-het-vuren in het gebied te respecteren, vreest organisatie Oxfam voor verslechtering in het gebied. "Het wegvallen van de toezichts- en de-escalatietaken van Minurso dreigt de veiligheid en stabiliteit te ondermijnen, met ernstige gevolgen voor burgers en de vooruitzichten op een vreedzame oplossing", zegt de organisatie.
