De essentaksterfte vormt een steeds groter probleem in Groningen. De Groningse gemeenten houden de zieke essen nauwlettend in de gaten, maar komen soms voor lastige keuzes te staan. Bij een drukke weg kan een zieke es bijvoorbeeld leiden tot gevaarlijke situaties, en dan kan hij worden gekapt. Aan de andere kant willen de gemeenten genoeg groen in de omgeving.
De essentaksterfte wordt veroorzaakt door een schimmel die zich via de lucht verspreidt. De boom sterft dan tak voor tak af. Er is op dit moment geen remedie tegen de ziekte. In 2010 werd de essentakziekte voor het eerst aangetroffen in Groningen. In de jaren daarna greep de ziekte snel om zich heen, ook doordat in Nederland veel bossen alleen uit essen bestaan.
Staatsbosbeheer schat dat 80 procent van alle essen in Nederland is aangetast. Van al die bomen staat 43 procent in Flevoland. Groningen staat met 12 procent qua essendichtheid op de tweede plaats.
'Slechts 10 procent zal ziekte overleven'
"Dat komt door de vochtige Groningse grond", zegt bomenexpert Bert Plaat van de Bomenstichting tegen RTV Noord. "Daar houdt de es van, van die vochtige, voedselrijke grond."
Plaat zag de essentaksterfte voor het eerst in 2015. "In de Kuzemerkooi, een klein natuurgebied van zo'n 10 hectare bij Niekerk. Dat staat vol met essen, waarvan inmiddels zo'n 90 procent is geïnfecteerd."
De Stichting Groninger Bomenwacht, die bomen in de provincie controleert op ziekten, deed in 2017 een onderzoek naar de essentaksterfte bij de Groninger gemeenten. Toen schatten de meeste gemeenten in dat het ziektepercentage boven de 50 ligt. In enkele gevallen lag het percentage zelfs tussen de 75 en 100. Plaat: "Ga er maar van uit dat uiteindelijk niet meer dan 10 procent van de essen de ziekte zal overleven."
Geen directe kap
Wanneer de schimmel bij essen wordt vastgesteld, betekent dit niet dat ze direct gekapt worden. In eerste instantie stellen de gemeenten de bomen onder extra toezicht. De essen worden dan vaker gecontroleerd. Zolang ze geen direct gevaar vormen, blijven ze staan.
In het algemeen wordt sneller ingegrepen wanneer de bomen langs een drukke weg staan. Het risico van een zieke es hangt niet alleen af van de conditie van de boom, maar ook van de locatie, zegt de gemeente Groningen, die 16000 essen heeft. "Bomen op drukbezochte locaties, zoals langs wegen, fietspaden of wandelroutes, vormen een groter risico voor de omgeving dan bomen in een bosplantsoen."
De gemeente Westerkwartier, waar bijna 8000 essen staan, heeft zelfs besloten in bossen helemaal niet in te grijpen. "Dit doen we omdat dode bomen belangrijk zijn in een gezond bos. Door het verteren van dode bomen komen voedingsstoffen weer terug in de bodem."
Hele bossen ruimen en herplanten
Wanneer bomen toch gekapt moeten worden, planten de gemeenten er in de meeste gevallen nieuwe voor in de plaats. De gemeente Midden-Groningen, waar ruim 3700 essen staan, is bezig met grootschalig bosonderhoud in verschillende parken en natuurgebieden.
Daar zijn de essen zo aangetast, dat de gemeente heeft besloten hele delen te ruimen en opnieuw te planten, dit keer met verschillende bomensoorten. "Op die manier willen we de nieuwe beplanting minder kwetsbaar maken voor ziekten, plagen en veranderende klimaatomstandigheden", aldus de gemeente.
Tolerante boom
De gemeenten kunnen niet aangeven hoeveel geld ze precies kwijt zijn aan het bestrijden van de essentaksterfte, omdat de kosten vallen onder het algemeen groenbeheer.
Bomenexpert Plaat heeft hoe dan ook met de essen te doen. "Het is een heel tolerante boom", zegt hij. "Vergelijk het met een beuk, die is heel egoïstisch, daar mag niks onder groeien. Maar onder een es mag alles en wemelt het van de vegetatie."
