De parlementsverkiezingen in Nieuw-Zeeland zijn uitgelopen op een nek-aan-nekrace. De centrumrechtse National-partij van premier Chris Luxon gaat gelijk op met de grootste oppositiepartij Labour van Chris Hipkins. Met ruim 80 procent van de stemmen geteld schommelen beide partijen rond de 30 procent van de stemmen.
"Nieuw-Zeeland heeft gesproken, maar het duurt misschien wat langer om uit te vogelen wat men precies heeft gezegd", grapte Hipkins in zijn toespraak op verkiezingsavond. Volgens de Labour-leider is het duidelijk dat partijen moeten samenwerken.
Ook Luxon zei dat het nog "too close to call" is. Hij feliciteerde oppositieleider Hipkins met een "zeer felbevochten verkiezingsstrijd" en wilde nog niet vooruitlopen op onderhandelingen over een coalitie.
Een samenwerking tussen beide partijen is in elk geval uitgesloten: dat is nog nooit gebeurd. Vandaar dat een van beide partijen met andere partijen een coalitie zal moeten vormen. Uit de verkiezingsuitslag volgt dat kleinere en nieuwere partijen daarbij waarschijnlijk een sleutelrol krijgen. Het kan dan ook nog dagen duren voordat duidelijk is wie een regering kan gaan vormen.
Behoefte aan verandering
Eén ding zeker: een man met de naam Chris wordt premier van Nieuw-Zeeland. Toch zijn de resultaten voor beide partijen historisch slecht. Zo heeft de National-partij zo'n 10 procentpunt verloren vergeleken met drie jaar geleden en viel ook Labour tegen.
Het is duidelijk dat veel Kiwi's behoefte hebben aan verandering. De zittende conservatieve coalitieregering kwam drie jaar geleden aan de macht met de belofte om de economie uit het slop te trekken, maar dat is niet gelukt. Nieuw-Zeelanders zijn gefrustreerd door de enorm hoge kosten van het levensonderhoud, de hardnekkig hoge werkloosheid en een stagnerende economie. Ook is er een huizencrisis.
"De kosten van het levensonderhoud zijn enorm hoog, dat is het belangrijkste punt voor de meeste mensen", zegt econoom en hoogleraar Robert MacCulloch van de Universiteit van Auckland. "De huidige regering heeft de economie niet kunnen verbeteren. Maar er is ook weinig vertrouwen in Labour, dat het land na de coronapandemie in een heel slechte economische positie achterliet. Men is gewoon niet erg onder de indruk van de twee traditionele regeringspartijen."
De kwakkelende economie leidt ertoe dat veel jonge, hoogopgeleide mensen besluiten om het land te verlaten. Vorig jaar vertrok een recordaantal Nieuw-Zeelanders naar het buitenland, op zoek naar een beter leven. Het ging om bijna 68.000 mensen, ruim 185 per dag. Ruim 60 procent verhuist naar Australië, waar ze vaak duizenden dollars meer verdienen dan voor hetzelfde werk in eigen land.
De kleine, relatief nieuwe Opportunity-partij, geleid door de 38-jarige Qiulae Wong, heeft deze onvrede onder jongeren gehoord en er woorden aan gegeven. Voor het eerst heeft de partij de kiesdrempel van 5 procent behaald die nodig is voor een zetel in het parlement.
"Nieuw-Zeelanders zijn klaar met de status quo. Ze hebben hun stem laten horen, en zeggen dat het beter kan", zei Wong op de verkiezingsavond tegen een uitgelaten publiek. Ze werd als heldin onthaald. "We geloven dat we de manier waarop we politiek bedrijven kunnen veranderen, met de focus op de toekomst en de volgende generatie." De nieuwe partij in het parlement krijgt waarschijnlijk een belangrijke rol in de coalitiebesprekingen, of die nu over links of over rechts zullen gaan.
Opvallend is dat rechten voor de Maori, de inheemse bevolkingsgroep, geen belangrijk thema was voor de meeste politieke partijen bij de verkiezingscampagne. Alleen de Maori-partij Te Pati Maori zette de positie van de oorspronkelijke bewoners hoog op de agenda. Uit recent onderzoek van Ipsos bleek dat bijna 80 procent van Nieuw-Zeelanders het belangrijk vindt om Maori-cultuur te beschermen. Toch gaf slechts 3 procent van de respondenten aan dat ze deze thema's het meest belangrijk vonden.
De definitieve verdeling van de zetels in het parlement wordt pas eind deze maand bekendgemaakt door de kiescommissie. Waarschijnlijk is pas over drie weken duidelijk wat de definitieve uitslag is. Het vormen van een coalitieregering kan ook nog lang gaan duren.
