Er moet volgens de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) meer gebeuren om de crisis in het gevangeniswezen te bezweren. De topman wil dat de politiek zo snel mogelijk groen licht geeft voor lichtere regimes en de enkelband als alternatief voor een celstraf.
Op dit moment zitten de gevangenissen overvol: er is te weinig plek en een tekort aan personeel. Daarom zijn ruim 3100 gevangenen twee weken voor het einde van hun straf vrijgelaten. Ook zijn nog eens ruim 2600 veroordeelden nog niet opgeroepen om een celstraf uit te zitten.
Toch blijft het probleem van de overvolle gevangenissen en het tekort aan personeel bestaan. De situatie is volgens Wim Saris, de directeur-generaal van de DJI, dan ook niet meer langer houdbaar. "Ik zie dat we nu al twee jaar roofbouw op ons personeel aan het plegen zijn. Dat gaan we niet volhouden."
Iemand met een verslaving
De Tweede Kamer moet nog stemmen over het actieplan van staatssecretaris Van Bruggen (Justitie), waarvan een van de opties is om een lichter regime in te voeren. "Gedetineerden die geen risico vormen op vluchten of geweld, kan je in minder beveiligde gebouwen onderbrengen", zegt Saris. "Dan kan je hun vrijheid beperken, maar met minder mensen."
Maar volgens Saris is er nog meer nodig dan alleen de extra maatregelen uit het actieplan. Dat komt omdat de DJI maar 150 miljoen euro kreeg om het aantal cellen uit te breiden, terwijl er 900 miljoen euro werd gevraagd.
Hij pleit er daarom voor sommige veroordeelden een enkelband te geven, in plaats van een celstraf. Voor sommige groepen kan dat volgens hem zelfs uiteindelijk meer opleveren.
"Bijvoorbeeld iemand die een verslaving heeft", vindt Saris. "Je zou bij zo iemand ook kunnen zeggen: beneem de vrijheid thuis, controleer dat met een enkelband en intussen kan iemand aan de verslaving werken."
'Geen serieus te nemen straf'
De enkelband ligt binnen de coalitie gevoelig. D66 en CDA hebben een initiatiefnota ingediend om veroordeelden ook met alleen een enkelband te kunnen straffen. VVD is hier fervent tegenstander van, om principiële redenen.
"Het is geen serieus te nemen straf", zegt VVD-Kamerlid Ulysse Ellian. "Je zit in je eigen huis, je hebt de voordelen en luxe van je eigen huis. Dat is volstrekt anders dan binnen zitten waar je vrijheid letterlijk is ontnomen."
Kamerlid Joost Sneller (D66) is het daar niet mee eens. "Nu lopen mensen straffeloos rond in afwachting van een plek in de cel en dreigen sommige straffen te verjaren." Ook vindt hij dat een enkelband een veel zwaardere straf is dan mensen denken, vanwege de strenge voorwaarden.
600 vacatures
Er staan in de gevangenissen 600 vacatures open. Veel cipiers gaan komende jaren met pensioen en nieuwe zijn niet zomaar te vinden, mede doordat defensie en de politie op de arbeidsmarkt in dezelfde vijver vissen.
De Tweede Kamer debatteert donderdag over het gevangeniswezen. De initiatiefnota over de enkelband staat voor begin volgend jaar op de agenda.
