Er zijn nog geen verdachten opgepakt, maar aanwijzingen dat er protesterende boeren achter de landelijke sabotageacties op het spoor zitten zijn er inmiddels wel. Als dat zo is, hebben ze met deze actie hun eigen glazen ingegooid, verzekert hoogleraar terrorisme en politiek geweld Bart Schuurman.
De acties van vannacht gaan een aanklacht voor vandalisme ver voorbij, verwacht de hoogleraar aan de Universiteit Leiden. "Ik verwacht dat het Openbaar Ministerie (OM) hoog zal inzetten. De daders hebben het risico genomen dat er doden of gewonden konden vallen, al was dat misschien niet hun bedoeling."
Als er volgens het OM sprake is van overtreding van artikel 164, 'opzettelijke gevaarzetting trein- en luchtverkeer', staan daar forse straffen op, tot maximaal 15 jaar cel. Als de rechter oordeelt dat er sprake is van een terroristisch oogmerk, kan die strafmaat nog verder oplopen.
Grens overschreden
Zeker is dat deze manier van actievoeren niet veel meer met het demonstratierecht te maken heeft, zegt Ira Helsloot, emeritus hoogleraar besturen van veiligheid aan de Radboud Universiteit in Nijmegen.
"Dat heeft het Europees Hof voor de Rechten van de Mens heel duidelijk afgebakend. Als je ernstige hinder veroorzaakt, weegt dat zwaarder dan het recht op demonstreren. Massaal op straat lopen mag, de snelweg blokkeren, zoals Extinction Rebellion deed, of met tractoren langzaam rijden op de snelweg, mag niet."
Gewelddadig actievoeren komt in Nederland de laatste jaren niet heel vaak voor. In de jaren 80 was dat anders. Toen was er bijvoorbeeld terreurorganisatie RaRa, die veel materiële schade veroorzaakte.
De laatste tijd waren er in Duitsland aanvallen op energievoorzieningen, mogelijk door vanuit Rusland aangestuurde daders, maar ook door klimaatactivist Daniel V., die vorige week na een klopjacht werd opgepakt bij de Nederlandse grens.
Maar buizen op het spoor bevestigen waar treinen op botsen en seinen door op rood gaan, gaat een stap verder, zegt Schuurman.
"Zelfs al waren ze niet bewust uit op doden of gewonden, dan namen ze wel het risico dat er treinen zouden ontsporen of op elkaar zouden botsen, of dat er iets anders zou gebeuren wat ze niet hadden voorzien. Mogelijk is er gedacht na de acties op de snelwegen dat ze alles konden doen, dat er toch niet wordt opgetreden."
Torenhoge claim
Als de daders echt slachtoffers wilden vermijden, hadden ze vooraf moeten waarschuwen. "Nu hebben ze midden in de nacht buizen op het spoor bevestigd en het risico voor lief genomen."
Schuurman acht de kans groot dat politie en justitie er met camerabeelden en getuigen in zullen slagen verdachten op te sporen. "En dan verwacht ik dat hen stevige aanklachten staan te wachten."
Zelfs al draait het niet op jarenlange celstraffen uit, een torenhoge claim kunnen eventuele veroordeelde spoorsaboteurs sowieso verwachten. "De schade is enorm", weet Helsloot. "Dit is een paar miljoen aan kostenderving voor de spoorwegen. Die kan de NS verhalen op de daders."
Daarnaast zullen ze met dit soort acties hun doel niet bereiken, stelt Schuurman. "Ze hebben hun eigen glazen ingegooid. Wie denkt nog dat dit een goed idee is? Wie heeft hier nog sympathie voor? Dit is een actie waar ze heel veel spijt van gaan krijgen."
