De dagen na Prinsjesdag zijn veel ondernemers in de kinderopvang opgelucht. De plannen voor bijna gratis opvang in 2029 gaan door. De vrees was groot dat ze voor de derde keer zouden worden uitgesteld. Maar niet iedereen is even blij.
"Het is heel fijn dat het kabinet hieraan vasthoudt. Het is een belangrijke stap om kinderopvang toegankelijk te maken voor iedereen", zegt Karen Strengers van de Branchevereniging Maatschappelijke Kinderopvang (BMK), die organisaties zonder winstoogmerk vertegenwoordigt.
Maar de opvangbedrijven die wel winst willen maken, zijn minder enthousiast. "We waarschuwen al langer voor de uitwerking. We willen graag meedenken, maar het moet wel reëel zijn", zegt Ilse Vanhijfte van Brancheorganisatie Kinderopvang. "We zien onze expertise niet terugkomen in beleid."
Personeelstekorten
Ze wijst erop dat de personeelstekorten oplopen als de opvang goedkoper wordt. En als meer mensen in de opvang gaan werken, dan zullen de tekorten in de al krap bemenste zorg ook nog groter worden.
De twee sectoren vissen "deels in dezelfde vijver", zegt econoom Ed Buitenhek. "De enige winnaars van dit plan zijn ouders die veel verdienen, want voor hen wordt het aanzienlijk goedkoper."
Er zijn volgens hem nu al niet genoeg geschikte locaties. "Bijna gratis klinkt geweldig, maar het is een onzinnig plan."
Het zal de schatkist ongeveer 3 miljard euro extra kosten per jaar. Critici onderstrepen dat dat zich niet gaat terugbetalen in meer gewerkte uren door ouders. De arbeidsparticipatie zal slechts stijgen met 0,2 procent, becijferde het Centraal Planbureau.
Gendergelijkheid
De dure crèche wordt gezien als een belangrijke oorzaak dat Nederland steeds slechter scoort op de wereldwijde ranglijst voor gendergelijkheid.
Fulltime, betaalbare opvang is cruciaal in regio's die goed scoren op vrouwenemancipatie. In bijvoorbeeld Berlijn en de Scandinavische landen kost dat zo'n 200 euro per maand voor twee kinderen.
In Nederland zijn ouders met modale inkomens er nu ongeveer 1200 euro netto aan kwijt. Voor wie meer verdient, kan daar nog eens 1000 euro bij komen.
De opvangbranche zal inderdaad meer personeel nodig hebben. Over vijf jaar moet de sector nog 24.000 medewerkers weten te vinden om voor alle nieuwe kinderen te zorgen.
Tegelijk nam het aantal medewerkers de afgelopen vijf jaar al toe met ongeveer 22.000 mensen. "Een enorme prestatie, helemaal in deze krappe arbeidsmarkt", zegt Strengers van de BMK. Het is gelukt door campagnes en subsidies om meer zij-instromers en studenten te werven. Daar zal dus nog een schepje bovenop moeten.
De toekomstige personeelstekorten worden bovendien steeds lager ingeschat. Dit zou kunnen komen doordat de plannen voor gratis opvang al twee keer werden uitgesteld, volgens een analyse van Ipsos en SEO economisch onderzoek.
Dat het nu al niet lukt om genoeg lokalen te vinden, komt grotendeels door het zwabberende beleid van de overheid, zegt Strengers. "Als de plannen niet steeds weer worden uitgesteld, weten ondernemers waar ze aan toe zijn. Dan durven ze te investeren op de lange termijn, in meer personeel en geschikte lokalen."
Korte versus lange termijn
Econoom Janneke Plantenga is kritisch op het idee dat de plannen niet tot meer gewerkte uren zullen leiden. "Het klopt dat het veel kost op de korte termijn", zegt de emeritus hoogleraar. Maar volgens haar moet je een langer perspectief aanhouden. "Je ziet het in andere landen die betaalbare opvang hebben ingevoerd: dat gaat samen met hogere arbeidsparticipatie van vrouwen."
De vraag is wel hoe de opvang daadwerkelijk toegankelijk blijft voor iedereen. Want ook in het nieuwe stelsel mag de crèche een eigen bijdrage vragen. De vrees is dat die omhooggaat, omdat hogere inkomens dat extra bedrag wel kunnen betalen. Mensen met lagere inkomens niet. De kinderopvangtoeslag vervalt, waardoor zij mogelijk duurder uit zijn.
Dat wil het kabinet voorkomen door de sector te bestempelen als een zogenoemde dienst van algemeen belang, waardoor de overheid eisen kan stellen aan de prijs. "De vraag is of zo'n constructie genoeg is om dat te adresseren", zegt Plantenga. "Je moet er vooral voor zorgen dat opvang betaalbaar wordt ook voor mensen met lagere inkomens."
